ابو القاسم سلطانى

291

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

Code - 1665 بنّ القوى Coffea robusta L . درختچه‌اى از انواع Coffea كه از نوع Arabica كوچكتر مىباشد و در نواحى مختلف افريقاى مركزى به ويژه كنگو رويش دارد ، برگها متقابل ، به درازاى 25 - 20 سانتيمتر و از انواع ديگر درخت قهوه بيشتر با محيطهاى غير از رويش خود سازگارى و تحمل پرورش دارد . ميوه كه از سال چهارم بر روى درخت ظاهر مىشود از نوع Arabica كوچكتر و به رنگ سبز مىباشد . تركيبات شيميائى : مقدار كافئين در اين نوع قهوه بيشتر و از 2 / 2 تا 9 / 2 گرم درصد مقدار پروتئين 9 / 14 ، چربى 6 / 9 و تانن 18 / 3 گرم درصد مىباشد ساير مواد مانند قهوه عربى مىباشد . خواص و اثرات درمانى مانند قهوه عربى است به كد 1663 مراجعه شود . Code - 1668 امدريان Coix lacryma - jobi L . گياهى است يك ساله علفى به ارتفاع 50 سانتيمتر تا 1 متر و گاهى تا 2 متر نيز مىرسد . از خانواده Graminea ، ساقه بنددار ، ايستاده ، از بندها در اثر تماس با زمين ريشه‌هاى نابجا ايجاد مىشود كه از آن پايه جديد خارج مىشود . برگ بلند ، خطى ، كشيده به طول 50 - 30 و عرض 5 - 2 سانتيمتر منتهى به نوك‌تيز ، كناره‌هاى برگ ناصاف ، سنبله‌هاى نر و ماده مجموعا سنبله پايه‌دارى را بوجود مىآورند . گندمه گرد ، تخم‌مرغى سفيد و سخت و براق مىباشد . منشاء اوليه گياه هند بوده است كه به نقاط ديگر مانند چين ، فيليپين و مالايا پراكندگى يافته است . از جنس Coix فقط اين نوع در گيلان به صورت وحشى رويش دارد . تاريخچه : پزشكان سنتى قرون اوليه هجرى از اين گياه نامى به ميان نياورده‌اند قديم‌ترين كتاب پارسى كه شرح آن آمده است كتاب تحفه حكيم مومن ( 1041 هجرى قمرى ) مىباشد . ابن بيطار مىنويسد : گياهى است كه در بيت المقدس و اطراف حرم آن و قبرستان دمشق رويش دارد بوى آن تند و سنگين است . گشاينده گيرها ، مقوى كبد ، [ ماليدن عصاره رقيق ريشه آن ] 1 * در ورمهاى داخلى از عصاره تاجريزى و عروسك پشت پرده موثرتر است . دانه آن سرد و خشك و عصاره آن در ورمها موثر مىباشد . ضماد كردن با [ جوشانده برگ و شاخه ] آن پادزهر جانوران موذى ، گازگرفتگى سگ هار و گزيدگى كژدم مىباشد و ضماد آن در گال موثر است . چكاندن قطره عصاره آن در چشم براى رفع لكه سفيد روى قرنيه 2 * و پاشيدن برگ پودر شده آن جراحات تازه را التيام مىبخشد 3 * . تسكين‌دهنده